ಸಮಾಸಗಳು | samasagalu

ಸಮಾಸಗಳು

ಸಮಾಸಗಳು,samasagalu in kannada,samasagalu kannada grammar,samasagalu in kannada ,samasagalu kannada vyakarana,ಸಮಾಸಗಳು

 

 

ಸಮಾಸಗಳು,samasagalu in kannada,samasagalu kannada grammar,samasagalu in kannada ,samasagalu kannada vyakarana,ಸಮಾಸಗಳು

ಎರಡು ಅಥವಾ ಅನೇಕ ಪದಗಳು ಅರ್ಥಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಸೇರಿ ನಡುವಿನ ವಿಭಕ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಯವನ್ನು ಲೋಪಮಾಡಿ , ಒಂದು ಪದವಾಗಲು ಸಮಾಸ ಎನಿಸುತ್ತದೆ . ಸಮಾಸ ಪದವೆಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಸಮಸ್ತ ಪದ ಎಂದು , ಎರಡು ಪದಗಳು ಅರ್ಥಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಸೇರಿ ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ . ಸಮಸ್ತ ಪದವನ್ನು ಅರ್ಥಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ವಿಗ್ರಹ ವಾಕ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ . ಪದಗಳು ಸೇರುವಾಗ ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಾಗಲೀ ವಿವರಣೆಯ ಮಾತುಗಳಾಗಲಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತವೆ . ಸಮಾಸ ಪದದ ಮೊದಲ ಪದವು ‘ ಪೂರ್ವಪದ’ವೆಂದು , ನ ೦ ತರದ ಪದವು ‘ ಉತ್ತರಪದ’ವೆ ೦ ದೂ ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ . ಆರಮನೆ ವಿಗ್ರಹವಾಕ್ಯ = ಅರಸನ + ಮನೆ ಸಮಾಸ ಪದ = ಪೂರ್ವಪದ + ಉತ್ತರಪದ

ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಿಧದ ಸವಾಸಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು . ಅವು

1.ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸ

ಎರಡು ನಾಮಪದಗಳು ಸೇರಿ ಸಮಾಸವಾಗುವಾಗ , ಉತ್ತರಪದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾದರೆ ಅದನ್ನು ತತ್ಪುರುಷ ಸಮಾಸವೆನ್ನುತ್ತೇವೆ .

ಉದಾ : – ಸಂಜೆಗೆಂಪು = ಸಂಜೆಯ + ಕೆಂಪು

ತಲೆನೋವು = ತಲೆಯಲ್ಲಿ + ನೋವು

ಮರಗಾಲು = ಮರದ + ಕಾಲು

ಕಲ್ಲು ಹಾಸಿಗೆ = ಕಲ್ಲಿನ + ಹಾಸಿಗೆ

ಬೆಟ್ಟದಾವರೆ= ಬೆಟ್ಟದ + ತಾವರೆ

ಕಣ್ಣುರುಡ = ಕಣ್ಣಿನಿಂದ + ಕುರುಡ

ತೇರುಮರ = ತೇರಿಗೆ + ಮರ

ಹಗಲುಗನಸು = ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ + ಕನಸು

2.ಕರ್ಮಧಾರೆಯ ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಪದಗಳು ಲಿಂಗ , ವಚನ , ವಿಭಕ್ತಿಗಳಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿದದ್ದು , ವಿಶೇಷಣ ವಿಶೇಷ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಕೂಡಿ ಆಗುವ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಕರ್ಮಧಾರೆಯ ಸಮಾಸವೆನ್ನುತ್ತೇವೆ . ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ .

ಉದಾ : – ಕೆಂಪಾದ + ತಾವರೆ = ಕೆಂದಾವರೆ

ಕರಿದು + ಮೋಡ =ಕಾರ್ಮೋಡ

ಕೆಚ್ಚನೆ + ಪವಳ = ಕೆಂಬವಳ

ಮುಖವು + ಕಮಲದಂತೆ = ಕಮಲಮುಖ

ನಳನೆಯ + ರಾಜ = ನಳರಾಜ

ಇಪಾದ + ಸ್ವರ = ಇಂಚರ

3.ಕ್ರಿಯಾ ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವಪದದಲ್ಲಿ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿಯ ನಾಮಪದ ವಿದ್ದು , ಉತ್ತರಪದದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯಾಪದ ಅಥವಾ ಕೃದಂತವಿದ್ದು ಸಮಾಸವಾದರೆ ಅದನ್ನು ಕ್ರಿಯಾಸಮಾಸವೆನ್ನುತ್ತೇವೆ .

ಉದಾ : – ತಲೆಯನ್ನು + ಮುಟ್ಟು = ತಲೆಮುಟ್ಟು

ನೀರನ್ನು + ಎಣಿಸು = ನೀರುಣಿಸು

ಕೈಯನ್ನು + ಹಿಡಿ = ಕೈಹಿಡಿ

ಕಣ್ಣನ್ನು + ಮುಚ್ಚಿ = ಕಣ್ಮುಚ್ಚಿ

ನೀರಿನಲ್ಲಿ + ಮಿಂದು = ನೀರ್ಮಿಂದು

ನೀರಿನಿಂದ + ಕುಡಿ = ನೀರ್ಗೂಡಿಸಿಡಿ

ತಲೆಯನ್ನು + ತಗ್ಗಿಸು = ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸು

4.ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ

ಎರಡು ಅಥವಾ ಅನೇಕ ನಾಮಪದಗಳು ಸಹಯೋಗ ತೋರುವಂತೆ ತೋರಿ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳ ಅರ್ಥಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾಗುಳ್ಳ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ . ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಸವಾಗುವಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ದ್ವಂದ್ವ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ .

ಉದಾ : – ಗುಡುಗು + ಮಿಂಚು + ಸಿಡಿಲು = ಗುಡುಗು ಮಿಂಚು , ಸಿಡಿಲುಗಳು

ಧನವೂ + – ಧಾನ್ಯವೂ = ಧನಧಾನ್ಯಗಳು

ಕೃಷ್ಣನೂ + ಅರ್ಜುನನೂ = ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನರೂ

ಗಿಡವೂ + ಮರವೂ + ಬಳ್ಳಿಯೂ = ಗಿಡಮರಬಳ್ಳಿಯೂ

ಕೆರೆಯೂ + ಕಟ್ಟೆಯೂ + ಬಾವಿಯ = ಕೆರೆಕಟ್ಟೆಬಾವಿಗಳು

ಆನೆಯೂ + ಕುದುರೆಯೂ + ಒ ೦ ಟೆಯೂ = ಆನೆ ಕುದುರೆ ಒಂಟೆಗಳು

ಆಟ + ಓಟ = ಆಟೋಟ

5.ದ್ವಿಗು ಸಮಾಸ

ಪೂರ್ವಪದವು ಸಂಖ್ಯಾವಾಚಕವಾಗಿದ್ದು  ಉತ್ತರ ಪದದಲ್ಲಿ ರುವ ನಾಮಪದದೊಡನೆ ಸೇರಿ ಆಗುವ ಸಮಾಸವೇ “ ದ್ವಿಗುಸಮಾಸ

ಉದಾ : ಪಂಚ + ಇಂದ್ರಿಯ = ಪಂಚೇಂದ್ರೀಯ

ದಶ + ಮುಖ = ದಶಮುಖ

ಸಪ್ತವಾದ + ಸಾಗರ = ಸಪ್ತಸಾಗರ

ಎರಡು + ಮಡಿ = ಇಮ್ಮಡಿ

ಮೂರು + ಮಡಿ = ಮುಮ್ಮಡಿ

6.ಬಹುವೀಹಿ ಸಮಾಸ

ಎರಡು ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಪದಗಳು ಸೇರಿ ಸಮಾಸವಾಗುವಾಗ , ಆ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಮುಖ್ಯವಾಗದೆ , ಬೇರೊಂದು ಪದದ ಅರ್ಥ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಬಹುವೀಹಿ ಸಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರು .

ಉದಾ : ಹಣೆಯಲ್ಲಿ + ಕಣ್ಣುಳ್ಳವ = ಹಣೆಗಣ್ಣ

ಮೂರು + ಕಣ್ಣುಳ್ಳವ = ಮುಕ್ಕಣ್ಣ

ಕೆಂಪು + ಕಣ್ಣುಳ್ಳವ =ಕೆಂಗಣ್ಣ ( ಶಿವ )

7.ಗಮಕ ಸಮಾನ

ಪೂರ್ವ ಪದವು ಸರ್ವನಾಮ ಕೃದಂತಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿರುವ ನಾಮಪದದೊಡನೆ ಕೂಡಿ ಆಗುವ ಸಮಾಸವನ್ನು ಗಮಕ ಸಮಾಸ ಎಂದು ಹೆಸರು ಉದಾ : ಅವನು + ಹುಡುಗ = ಆ ಹುಡುಗ

ಇದು + ನಾಯಿ = ಈ ನಾಯಿ

ಉಡುವುದು + ದಾರ = ಉಡುದಾರ

ಇದು + ಶಾಲೆ = ಈ ಶಾಲೆ

ಕಡೆಯುವುದು . + ಕೋಲು = ಕಡಗೋಲು

ಅರಳುವುದು + ಮೊಗ್ಗು = ಅರಳುಮೊಗ್ಗು

8.ಅಂಶಿ ಸಮಾರ

ಪೂರ್ವಪದವು ಅಂಶವಾಚಕವಾಗಿಯೂ , ಉತ್ತರ ಪದವು ಅಂಶಿವಾಚಕವಾಗಿದ್ದು , ಪೂರ್ವ ಪದದ ಅರ್ಥವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಸಮಾಸಕ್ಕೆ ಅಂತಿ ಸಮಾಸ ಎನ್ನುವರು . ಇಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಪದದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವೋತ್ತರ ಪದಗಳು ಹಿಂದು ಮುಂದಾಗುತ್ತವೆ .

ಉದಾ : ಕಾಲಿನ + ಅಡಿ = ಅಂಗಾಲು

ನಾಲಗೆಯ + ತುದಿ= ತುದಿನಾಲಗೆ

ಗೋಡೆಯ + ನಡುವೆ = ನಡುಗೋಡೆ

ಕೈಯ + ಅಡಿ = ಅಂಗೈ

ಕಾಲ + ಮೇಲು = ಮೇಂಗಾಲು

ಕೈಯ + ಮುಂದು = ಮುಂಗೈ

ಕಣ್ಣು + ಕಡೆ = ಕಡೆಗಣ್ಣು

ಹುಬ್ಬಿನ + ಕುಡಿ = ಕುಡಿಹುಬ್ಬು

ಮೂಗಿನ + ತುದಿ = ತುದಿಮೂಗು

ಮೈಯ + ಒಳಗು = ಒಳಮೈ

ಅರಿ ಸಮಾಸ

ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಸಮಾಸ ಮಾಡುವುದು ವ್ಯಾಕರಣ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದ್ದು , ಆ ರೀತಿ ಸಮಾಸ ಮಾಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಅರಿ ಸಮಾಸ ಎನ್ನಲಾಗುವುದು . ಈ ಸಮಾಸದದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಪದ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತದ ಪದ ಸೇರಿ ಅರಿ ಸಮಾಸವಾಗುತ್ತದೆ . ಉದಾ : – ಭೂತಾಯಿ , ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪುಷ್ಟ , ಶಿರೋನೋವು

,

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.