June 26, 2022

ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು

 

ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು,samskrutha sandhi in kannada,kannada sandhigalu,sandhigalu in kannada,kannada grammar sandhigalu,sandhigalu,ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳುಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳು,samskrutha sandhi in kannada,kannada sandhigalu,sandhigalu in kannada,kannada grammar sandhigalu,sandhigalu,ಕನ್ನಡ ಸಂಧಿಗಳು

 

ನಾವು ದೇಶೀಯ ಶಬ್ದಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ . ಪೂರ್ವಪದ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಪದಗಳೆರಡೂ ಸಂಸ್ಕೃತ ಪದಗಳೇ ಇದ್ದ ಸಂಧಿಗಳನ್ನು ‘ ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿ ‘ ಎಂದು ಹೆಸರು .

ಸಂಸ್ಕೃತ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವರ , ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳಿವೆ .

1 ) ಸವರ್ಣ ದೀರ್ಘಸಂಧಿ

ಸ್ತರಗಳು ( ಅ , ಆ , ಇ , ಈ , ಉ , ಊ ) ಒಂದರ ಮುಂದೊಂದು ಬಂದಾಗ ಅವೆರಡರ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಒಂದು ದೀರ್ಘವಾದ ಸವರ್ಣ ಸ್ವರ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುವುದು . ಇದಕ್ಕೆ ಸವರ್ಣದೀರ್ಘಸಂಧಿ ‘ ಎಂದು ಹೆಸರು .

ಉದಾ : –

1 ) ದೇವಾಸುರ = : ದೇವ + ಅಸುರ

2 ) ಸುರಾಸುರ = ಸುರ + ಅಸುರ

3 ) ಮಹಾತ್ಮ = ಮಹಾ + ಆತ್ಮ

4 ) ಗಿರೀಶ = ಗಿರಿ + ಈಶ

5 ) ಕವೀಂದ್ರ = ಕವಿ + ಇಂದ್ರ

6 ) ಗುರೂಪದೇಶ = ಗುರು + ಉಪದೇಶ

7 ) ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ = ವಿದ್ಯಾ + ಅಭ್ಯಾಸ

8 ) ಶುಭಾಶಯ = : ಶುಭ + ಆಶಯ

9 ) ರವೀಂದ್ರ = ರವಿ + ಇಂದ್ರ

2) ಗುಣಸಂಧಿ

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯ ಸ್ವರವು ಅ , ಆ , ಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ ಇ , ಈ ಕಾರಗಳಿದ್ದರೆ ಏ ಕಾರವೂ ಉ , ಊ ಕಾರಗಳಿದ್ದರೆ ಓ ಕಾರವೂ , ಋ ಕಾರವಿದ್ದರೆ “ ಅರ್ ‘ ಎಂಬುದು ಆ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ . ಈ ಸಂಧಿಗೆ ಗುಣ ಸಂಧಿ ಎಂದು ಹೆಸರು .

ಉದಾ : –

1 ) ಸುರೇಂದ್ರ = ಸುರ + ಇಂದ್ರ

2) ಧರೇಂದ್ರ = ಧರಾ + ಇಂದ್ರ

3 ) ಚಂದ್ರೋದಯ = ಚಂದ್ರ + ಉದಯ

4 ) ಏಕೋನ = ಏಕ + ಊನ

5 ) ದೇವರ್ಷಿ = ದೇವ + ಋಷಿ

6 ) ಮಹರ್ಷಿ = ಮಹಾ + ಋಷಿ

7 ) ಮಹೇಶ = ಮಹಾ + ಈಶ

8 ) ಸೂಯ್ಯೋದಯ = ಸೂರ್ಯ + ಉದಯ

9 ) ಸುರೇಶ = ಸುರ + ಈಶ

10 ) ಕಮಲೋದಯ = ಕಮಲ + ಉದಯ

3) ವೃದ್ಧಿಸಂಧಿ

ಅ , ಆ . ಕಾರಗಳ ಮುಂದೆ ಏ , ಐ , ಓ , ಔ ಕಾರಗಳು ಪರವಾದಾಗ , ಐ , ಔಕಾರವು ಆದೇಶವಾದರೆ ವೃದ್ಧಿಸಂಧಿಯಾಗುವುದು . ಅ , ಆ + ಏ , ಐ = ಐ ಅ , ಅ + ಓ , ಔ ಐ , ಔ ಕಾರಗಳಿಗೆ ವೃದ್ಧಿಯೆಂಬ ಸಂಜ್ಞೆ ಇದೆ

ಉದಾ : –

1 ) ಏಕೈಕ = ಏಕ + ಏಕ  = ಅ + ಏ

2 ) ಅಷ್ಟೆಶ್ವರ = ಅಪ್ಪ + ಐಶರ . ವಶಿ

3 ) ಘನೌದಾರ = ಘನ + ಔದಾರ

4 ) ವನೌಷಧಿ = ವನ + ಔಷಧಿ

5 ) ಮಹೌನ್ನತ್ಯ = ಮಹಾ + ಔನ್ನತ್ಯ

6 ) ಮಹೌದಾರ = ಮಹಾ + ಔದಾರ

7 ) ಲೋಕೈಕವೀರ = ಲೋಕ + ಏಕವೀರ

8 ) ಜನೈಕ್ಯ = ಜನ + ಐಕ್ಯ

9 ) ವಿದ್ಯೆಶ್ವರ ವಿದ್ಯಾ + ಐಶ್ವರ

10 ) ಶಿವೈಕ್ಯ = ಶಿವ + ಐಕ್ಯ

 4) ಯಣ್ಸಂಧಿ

ಇ , ಈ , ಉ , ಊ , ಋಕಾರಗಳಿಗೆ ಮುಂದೆ ಸವರ್ಣವಲ್ಲದ ಸ್ವರ ಬಂದಾಗ ಇ , ಈ , ಗಳಿಗೆ ಯಕಾರವೂ ಉ , ಊಗಳಿಗೆ ವಕಾರವೂ ಋ ಕಾರಕ್ಕೆ ರೇಫ್ ( ರ್ ) ಕಾರವೂ ಆದೇಶವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ` ಯಣ್‌ಸಂಧಿ ‘ ಎಂದು ಕರೆಯುವರು .

ಉದಾ : –

1 ) ಕೋಟ್ಯಾಧೀಶ = ಕೋಟಿ + ಅಧೀಶ ಯ

2 ) ಜಾತ್ಯತೀತ= ಜಾತಿ + ಅತೀತ

3 ) ಮನ್ವಂತರ= ಮನು + ಅಂತರ

4 ) ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರ ಪ್ರತಿ + ಉತ್ತರ

5 ) ಮನ್ವಾದಿ = ಮನು + ಆದಿ

6 ) ಗತ್ಯಂತರ = ಗತಿ + ಅಂತರ

7 ) ಅತ್ಯಂತ = ಅತಿ + ಅಂತ

8 ) ಗುರವಾಜ್ಞೆ = ಗುರು + ಆಜ್ಞೆ ( ಗುಲ್ವಾಜ್ಞೆ )

ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು

*ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯಾವ ವರ್ಣ ( ಕ , ಚ , ಟ , ತ , ಪ ) ಎದುರಾದರೂ ಅದೇ ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬಂದು ಸಂಸ್ಕೃತ ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಗಳು

1.ಜತ್ತ್ವಸಂಧಿ

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿರುವ ವರ್ಗದ ಪ್ರಥಮಾಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ಯಾವ ವರ್ಣ ( ಕ , ಚ , ಟ , ತ , ಪ ) ಎದುರಾದರೂ ಅದೇ ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರ ( ಗ , ಜ , ಡ , ದ , ಬ ) ಆದೇಶವಾಗಿ ಬಂದು ಜನ್ಮ ಸಂಧಿಯಾಗುವುದು . ಜಶ್ = ಪ್ರತಿ ವರ್ಗದ ಮೂರನೇ ಅಕ್ಷರ ಎಂದರ್ಥ .

ಉದಾ : –

1 ) ದಿಗಂತ = ದಿಕ್ + ಅಂತ ( ಕ – ಗ ಆದೇಶ )

2 ) ಅಜಂತ = ಅಚ್ + ಅಂತ ( ಚ- ಗ ಆದೇಶ )

3 ) ವಾಗ್ದವಿ = ವಾಕ್ + ದೇವಿ

4 ) ಷಡಂಗ = ಷಟ್ + ಅಂಗ

5 ) ಸದ್ಭಾವ = ಸತ್ + ಭಾವ

6 ) ಚಿದಾನಂದ = ಚಿತ್ + ಆನಂದ

2.ಶ್ಚುತ್ವ ಸಂಧಿ

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ , ಸಕಾರವಾಗಲಿ , ‘ ತ ‘ ವರ್ಗವಾಗಲಿ ಇದ್ದು ಉತ್ತರ ಪದದ ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಶ ಕಾರ ‘ ಚ ‘ ವರ್ಗವೂ ಆದೇಶವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ . ಇದಕ್ಕೆ ‘ ಶ್ಚುತ್ವ ಸಂಧಿ’ಎಂದು ಹೆಸರಸು

. ಉದಾ : –

1 ) ಯಶಶ್ಚಂದ್ರಿಕೆ = ಯಶಸ್ + ಚಂದ್ರಿಕೆ

2 ) ಸಚಿತ್ರ = ಸತ್ + ಚಿತ್ರ

3 ) ಜಗಜ್ಯೋತಿ = ಜಗತ್ + ಜ್ಯೋತಿ

4 ) ಮನಶ್ಯಾಂತಿ = ಮನಸ್ + ಶಾಂತಿ

3.ಷ್ಟುತ್ವ ಸಂಧಿ

ಸ’ಕಾರ ತ ವರ್ಗಗಳು ‘ ಷ ‘ ಕಾರ ಟ ವರ್ಗಗಳು ಮುಂದೆ ಬಂದರೆ ಆಯಾ ವ್ಯಂಜನದ ಅನುನಾಸಿಕವು ಆದೇಶವಾಗುವುದು .ಉದಾ : – ತಪಷಡ್ಡಾಗ = ತಪಸ್ + ಷಡ್ಡಾಗ ಉಡ್ಡಯನ = ಉತ್ + ಡಯನ

4.ಅನುನಾಸಿಕ ಸಂಧಿ

ಪೂರ್ವಪದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಂಜನದ ಅಕ್ಷರಗಳ ಮುಂದೆ ಅನುನಾಸಿಕವಿದ್ದರೆ ಆಯಾ ವ್ಯಂಜನದ ಅನುನಾಸಿಕವು ಆದೇಶವಾಗುವುದು . ಉದಾ : –

1 ) ಸನ್ಮಾನ = ಸತ್ + ಮಾನ

2 ) ಚಿನ್ಮಯ 3 ) ಉನ್ಮಾದ ಸ

4 ) ಷಣ್ಮುಖ 5 ) ವಾಜಯ = ಚಿತ್ರ + ಮಯ

5) ಮಾದ ಷಟ್ + ಮುಖ ಪಾಕ್ + ಮಯ

5.ವಿಸರ್ಗ ಸಂಧಿ

ಆ ‘ ಕಾರದ ಮುಂದಿನ ವಿಸರ್ಗಕ್ಕೆ ‘ ಆ ‘ ಕಾರವಾಗಲಿ  ಮೃದು ವ್ಯಂಜನವಾಗಲಿ ಪರವಾದರೆ ವಿಸರ್ಗದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ‘ ಉ ‘ ಕಾರಾದೇಶವಾಗುತ್ತದೆ . ಬಳಿಕ ‘ ಉ’ಕಾರವು ತನ್ನ ಹಿಂದಿನ ‘ ಆ ‘ ಕಾರದೊಡನೆ ಕೂಡಿ ಗುಣಸಂಧಿಯಂತೆ ಓ ಕಾರವಾ ಗುತ್ತದೆ . ಈ ‘ ಓ ‘ ಕಾರದ ಮುಂದೆ ‘ ಆ ‘ ಕಾರವಿದ್ದರೆ ‘ ಆ ‘ ಲೋಪವಾಗುತ್ತದೆ

. ಉದಾ : – ಮನಃ + ಅನುರಾಗ = ಮನೋನುರಾಗ ಮನಃ । ಗಮನ = ಮನೋಗಮನ

Leave a Reply

Your email address will not be published.