June 26, 2022

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿ ನೇಮಕ

( Appointment of The Prime Minister )

appointment of the prime minister, Prime Minister, appointment of prime minister, pm modi appointment, narendra modi appointment

appointment of the prime minister, Prime Minister, appointment of prime minister, pm modi appointment, narendra modi appointment

ಭಾರತವು ಕ್ಯಾಬಿನೆಟ್ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಮಾದರಿಯ ಹೋಲುವುದರಿಂದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಹುದ್ದೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು .

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಶಾಸಕಾಂಗದ ನಾಮಮಾತ್ರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿದ್ದು , ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಶಾಸಕಾಂಗದ ನೈಜವಾದ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ರಾಗಿದ್ದಾರೆ .

ವಿಧಿ 75. ಮಂತ್ರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇತರ ಉಪಬಂಧಗಳು

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರ ನೇಮಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಂವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ವಿಧಿ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿಲ್ಲ . 75 ನೇ ವಿಧಿ ಅನ್ವಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯವರನ್ನು ನೇಮಕಮಾಡುವರು

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಬಹುಮತ ಪಡೆದ ಪಕ್ಷವು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ .

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟ ಬಹುಮತವನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷ ಪಡೆಯದಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಸಂಯುಕ್ತರಂಗ ನಾಯಕನನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ .

ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳೆಂದರೆ ರೆಡ್ಡಿಯವರು ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯಾಗಿದ್ದ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನೀಲಂ ಸಂಜೀವ 1979 ರಲ್ಲಿ ಮೊರಾರ್ಜಿ ದೇಸಾಯಿರವರ ನಾಯಕತ್ವದ ಜನತಾ ಸರ್ಕಾರ ಪತನವಾದಾಗ ಸಂಯುಕ್ತ ರಂಗದ ನಾಯಕರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಚರಣ್‌ಸಿಂಗ್ ಅವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಿದರು .

ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಣಯ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ .

ಅಂತಹ ಸಂದರ್ಭವೆಂದರೆ 1984 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮರಣ ಹೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮಗ ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ನೇಮಕ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಗ್ಯಾನಿ ಜೇಲ್ ಸಿಂಗ್‌ರವರು ತಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ನಿರ್ಣಯದ ಮೂಲಕ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ನೇಮಕ ಮಾಡಿದ್ದರು ,

ನಂತರ ಕಾಂಗ್ರೆಸ್ ಪಕ್ಷವು ರಾಜೀವ್ ಗಾಂಧಿಯವರನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸಿತು . ಅವರನ್ನು ಪಕ್ಷದ ನಾಯಕನಾಗಿ ಸರ್ವಾನುಮತದಿಂದ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿತು .

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯವರು ಪ್ರಧಾನಿಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಬೆಂಬಲವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ , ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆಗೊಂಡ ಪ್ರಧಾನಿ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಬೇಕು .

ಸಹಜವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ಒಂದು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಬೇಕು .

1979 ರಲ್ಲಿ ಚರಣ್‌ ಸಿಂಗ್‌ರವರು ,

1989 ರಲ್ಲಿ ವಿ.ಪಿ.ಸಿಂಗ್ , 1990 ರಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರಶೇಖರ್ ರವರು ,

1991 ರಲ್ಲಿ ಪಿ.ವಿ.ನರಸಿಂಹರಾವ್‌ರವರು

1996 ರಲ್ಲಿ ಅಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿ

1996 ರಲ್ಲಿ ದೇವೆಗೌಡ ,

1997 ರಲ್ಲಿ ಐ.ಕೆ.ಗುಜ್ರಾಲ್

1998 ರಲ್ಲಿ ಆಟಲ್ ಬಿಹಾರಿ ವಾಜಪೇಯಿಯವರನ್ನು ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಬಹುಮತ ಸಾಬೀತು ಪಡಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಯಿತು .

ಪ್ರಧಾನಿಯ ಅರ್ಹತೆ :

ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗುವವರು ಸಂವಿಧಾನಾತ್ಮಕ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಸದನದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬೇಕು .

ಕೆಲವು ಪ್ರಧಾನಿಗಳು ಲೋಕಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು , ಕೆಲವರು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದು ಅದೇ ರೀತಿ 1966 ರಲ್ಲಿ ಇಂದಿರಾ ಗಾಂಧಿಯವರು ಹಾಗೂ 1996 ರಲ್ಲಿ ದೇವೇಗೌಡರು .

2004 ರಲ್ಲಿ ಮನಮೋಹನ್ ಸಿಂಗ್‌ರವರು ರಾಜ್ಯಸಭಾ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು .

1997 ರ ಸುಪ್ರೀಂಕೋರ್ಟ್ ತೀರ್ಪಿನ ಅನ್ವಯ ಯಾವುದೇ ಸದನದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದವರೂ ಕೂಡ ಪ್ರಧಾನಿಯಾಗಬಹುದು . ಆದರೆ 6 ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಯಾವುದಾದರೊಂದು ಸದನದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಬೇಕು ,

ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಹುದ್ದೆ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ಯಾವುದೇ ಸದನದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬಹುದು , ಬ್ರಿಟನ್‌ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಿಯು ಮಾತ್ರ ಕೆಳಮನೆ ಸದಸ್ಯರಾಗಿರಬೇಕು .

ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಗಳು ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯರು ಹೊಂದಿರ ಬಹುದಾದ ಎಲ್ಲಾ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು .

ಪ್ರಧಾನಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯವರಿಗೆ ಪ್ರಮಾಣವಚನ ಹಾಗೂ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವರು .

ಪ್ರಧಾನಿಯ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿ :

ಪ್ರಧಾನಿ ಮಂತ್ರಿಯ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ಸೂಚಿಸಿಲ್ಲ . ಅವರು ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಹುಮತ ಹೊಂದಿರುವವರೆಗೂ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ .

ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗ ಪ್ರಧಾನಿಯು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ ಅಥವಾ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಗಳು ವಜಾ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ .

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಯು ಪ್ರಧಾನ ಮಂತ್ರಿಯನ್ನು ವಜಾ ಮಾಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಹೊಂದಿರುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ವಜಾ ಮಾಡುವಂತಿಲ್ಲ .

ಲೋಕಸಭೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ . 1990 ರಲ್ಲಿ ವಿ.ಪಿ.ಸಿಂಗ್ ಹಾಗೂ 1997 ರಲ್ಲಿ ದೇವೇಗೌಡರು ರಾಜೀನಾಮೆ ನೀಡಿದ್ದರು .

ಪ್ರಧಾನಿ ಸಂಬಳ ಹಾಗೂ ಸವಲತ್ತುಗಳು :

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯು ಸಂಸತ್ ಸದಸ್ಯನಂತೆ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಉಚಿತ ವಸತಿ , ಸಾರಿಗೆ , ವೈದ್ಯಕೀಯ ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ .

ಪ್ರಧಾನಿ ಸಂಬಳ ಹಾಗೂ ಸವಲತ್ತನ್ನು ಸಂಸತ್ ಕಾಲಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ . 2001 ರಲ್ಲಿ ಸಂಸತ್ ಪ್ರಧಾನಿ ಸಂಬಳ ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ .

ಪ್ರಧಾನಿ ಮಂತ್ರಿಗಳ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ವಿಶೇಷ ದಳವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ .

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳಿಗೆ 2012 ಜುಲೈನಿಂದ ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಆಗೆ 1.60 ಲಕ್ಷ ಸಂಬಳವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ . ಜೊತೆಗೆ ಇತರೆ ಭತ್ಯೆಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ .

ಭಾರತದ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವನ್ನು ‘ ಪಂಚವಟಿ ‘ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ . ಇದು ದೆಹಲಿಯ 7 ನೇ ರೇಸ್‌ಕೋರ್ಸ್ ರೋಡ್ ಅಥವಾ 7RCR ಎಂಬುದು ಅಧಿಕೃತ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ .

ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಗಳ ಕಛೇರಿಯು ನವದೆಹಲಿಯ ರೈಸಿನ್ ಹಿಲ್ಸ್ ಬಳಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ .

ಇನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಓದಿ :

ಉಪರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ನೇಮಕ & ಅಧಿಕಾರ

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ನೇಮಕ  ಅಧಿಕಾರ

ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಅಧಿಕಾರ

Leave a Reply

Your email address will not be published.