ಅಲಂಕಾರಗಳು | alankaragalu in kannada

ಅಲಂಕಾರಗಳು

alankaragalu in kannada,kannada alankaragalu,alankaragalu in kannada grammar,alankaragalu in kannada examples,ಅಲಂಕಾರಗಳು

alankaragalu in kannada,kannada alankaragalu,alankaragalu in kannada grammar,alankaragalu in kannada examples,ಅಲಂಕಾರಗಳು

 

ಕಾವ್ಯದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಮತ್ತು ರಸಮಷ್ಠಿಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲು ಕವಿಗಳೂ ವಿವಿಧ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ .

ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಕಾವ್ಯದ ಆಂತರಿಕ ಸೌಂದರ್ಯ ಆಕರ್ಷಕವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೆ , ಶಬ್ದ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಬಾಹ್ಯ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ .

ಹೀಗೆ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯೋಗವಾಗುವ ಅಲಂಕಾರಗಳನ್ನು ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳು ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಲಾಗಿದೆ .ಸಮಾಸಗಳು

  1. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರ :

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳು ಯುವತಿಯರು ಕಾಲಲ್ಲಿ ಧರಿಸುವ ಗೆಜ್ಜೆಗಳಂತೆ . ಅವರು ಹೆಜ್ಜೆಯಿರಿಸಿದಾಗ ಮೂಡುವ ಸದ್ದು ಬೇರೆಯವರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ . ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಬ್ದಗಳ ಬೆಡಗು ಈ ಬೆರಗನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ

ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಪ್ರಾಸ , ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ ಮತ್ತು ಯಮಕ ಗಳೆಂಬ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ .

  ) ಅನುಪ್ರಾಸ : –

ಪದ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೋ ಎರಡೋ ಅಕ್ಷರಗಳು ನಿಯತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದನ್ನುಅನುಪ್ರಾಸವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ . ಅನುಪ್ರಾಸದಲ್ಲಿ ವೃತ್ಯನುಪ್ರಾಸ ಮತ್ತು ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ ಎಂದು ಎರಡು ಬಗೆ . ಲಲಿತಾಲವಂಗಲತಾ ಪರಿಶೀಲನ ಕೋಮಲ ಮಲಯ ಸಮೀರ

  • ವೃತ್ಯನುಪ್ರಾಸ : –

ಒಂದಾಗಲೀ , ಎರಡಾಗಲೀ ವ್ಯಂಜನಗಳು ಮನಃ ಮನಃ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ವೃತ್ಯನುಪ್ರಾಸವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ .

ಉದಾ : –

1 ) ತುಂಟನಾದವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೂತರೂ ತಂಟೆ ಬಿಡಲಾರ

2 ) ಬಲ್ಲವನೆ ಬಲ್ಲ ಬೆಲ್ಲದ ಸವಿಯ

  • ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ : –

ಎರಡೆರಡು ವ್ಯಂಜನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಶಬ್ದದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಛೇಕಾನುಪ್ರಾಸ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ .

ಉದಾ : –

1 ) ಪದ್ಮಗಂಧಿಯ ಪದ್ಮವದನೆಯ ಪದ್ಮ ಸದ ನಿವಾಸನೆಯ ಪದ ಪದ್ಮಕರಪದ್ಮಂಗೊಳೊಪ್ಪುವ ಪದ್ಮಲೋಚನೆಯ

2 ) ಮಾಡಿ ಮಾಡಿ ಕೆಟ್ಟರು ನೀಡಿ ನೀಡಿ ಕೆಟ್ಟರು

  ) ಯಮಕ : –

ಮೂರು ಅಥವಾ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅಕ್ಷರಗಳುಳ್ಳ ಪದ , ಪದಭಾಗ ಪದ್ಯದ ಆದಿ , ಮಧ್ಯ , ಅಂತ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾದರೂ ನಿಯತವಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಯಮಕಾಲಂಕಾರವೆನ್ನುತ್ತಾರೆ .

ಉದಾ : – ಎಳೆವಾಸೆ ತೊಡರ್ದುದೆನೆ ಮಿಸು ಪಳೆವಾಸೆಯದೆಸೆಯೆ ನಿಂದಳಂ ಕೈವಿಡಿದೊ ಲೆಳೆವಾಸೆಯಾಂತನಂಬುಜ ದಳೆವಾಸೆಡೆಗೊಂಡ ಪುಳಿನದೆಡೆಗವನೀಶಂ ॥

) ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವ : –

ಬುದ್ಧಿಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ , ಶಬ್ದಗಳ ಚಮತ್ಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ರಚನೆಗಳಿವೆ .

ಏಕಾಕ್ಷರಿ ,

ದ್ವಕ್ಷರಿ ,

ಕ್ಷರಿ ,

ಗತಪ್ರತ್ಯಾಗತ ,

ಆತಾಲವ್ಯ ,

ನಿರೋಷ್ಟ್ರ ಮುಂತಾದ ಭೇದಗಳು ಚಿತ್ರಕವಿತ್ವದಲ್ಲಿವೆ .

ಉದಾ : – ನನ್ನನ ನನ್ದನ ನಿನ್ನೊ ಸ್ಪನ್ನದ ಮೈಮುನ್ನೆ ನಿನ್ನುದೆನ್ನೆನೆ ಮುದದಿ ನಷ್ಟುನ್ನೆನ್ನದೆ ನೀ ನೆನ್ನುಂ ಮನನದೆ ನೆಮ್ಮೆನಿಮುದಮಂ

2.ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರ :

ಅರ್ಥಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಚಮತ್ಕಾರ ತೋರಿ ,

ಸೌಂದರ್ಯ ಹೆಚ್ಚಿ ,

ರಸಾನುಭೂತಿಯಾಗುತ್ತದೆ

ಉದಾ : – ” ರಣರಂಗದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದ ಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡ ಆಕೆಯ ಮುಖ ಸೂರ್ಯೋದಯವಾದೊಡನೆ ಅರಳುವ ಕಮಲದಂತೆ ಅರಳಿತು.

) ಉಪಮಾಲಂಕಾರ :

ಎರಡು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಇರುವ ಹೋಲಿಕೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದೇ ಉಪಮಾಲಂಕಾರವೆನಿಸುತ್ತದೆ .

ನಾಲ್ಕು ಅಂಶಗಳೂ ಇರುವ ಅಲಂಕಾರವನ್ನು ಪೂರ್ಣೋಪಮಾಲಂಕಾರವೆನ ುತ್ತಾರೆ

ಉಪಮೇಯ : – ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ವಸ್ತು

 ಉಪಮಾನ : – ಹೋಲಿಸಿರುವ ವಸ್ತು

ಸಾಧಾರಣಧರ್ಮ : – ಉಪಮಾನ , ಉಪಮೇಯ ಗಳೆರಡರಲ್ಲೂ ಕಾಣುವ ಸಮಾನಧರ್ಮ ,

ಉಪಮಾವಾಚಕ : – ಅಂತೆ , ಅಂತೆವೋಲ್ , ವೊಲ್ , ರೀತಿ , ಹಾಗೆ – ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು .

ಉದಾ : – ನೀಚರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರವು ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದಂತೆ

ಉಪಮೇಯ : – ನೀಚರಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಉಪಕಾರ ( ನೀಚ )

ಉಪಮಾನ : – ಹಾವಿಗೆ ಹಾಲೆರೆದಂತೆ ( ಹಾವು )

ಸಾಧಾರಣಧರ್ಮ : – ಹಾವಿನಲ್ಲಿರುವ ವಿಷ ನೀಚರು ಮಾಡುವ ಅಪಕಾರ ,

ಉಪಮಾವಾಚಕ : – ಹಾಲೆರೆದಂತೆ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ಇರುವ ” ಅಂತೆ ” ಶಬ್ದ , ಇದು ಪೂರ್ಣೋಪಮಾಲಂಕಾರ

ಉದಾ : –

1 ) ಅಳುವ ಕಂದನ ತುಟಿಯು ಹವಳದ ಕುಡಿಯಂಗ

2 ) ಸಂಗೀತಾ ಕೋಗಿಲೆಯಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾಳೆ 3 ) ಕವಿತಾಳು ಜಿಂಕೆಯಂತೆ ಓಡುತ್ತಾಳೆ

 ಆ ) ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ :

ಉಪಮಾನ ಉಪಮೇಯಗಳೆರಡೂ  ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಸುವ ವಸ್ತು ಒಂದೇ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ರೂಪಕಾಲಂಕಾರ ವಾಗುವುದು .

ಉದಾ :

ಪುರದ ಪುಣ್ಯಂ ಪುರುಷ ರೂಪಿಂದೆ ಹೋಗುತಿದೆ .

ಪರಿಜನದ ಭಾಗ್ಯವಡವಿಗೆ ನಡೆಯುತಿದೆ ಪುರದ ಮಣ್ಯವೇ ಆದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ,

ಸೇವಕರ ಅದೃಷ್ಟವೇ ಆದ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಕಾಡಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ . ಇಲ್ಲಿ ಉಪಮೇಯ – ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ

ಉಪಮಾನ

ಪುರದ ಪುಣ್ಯ , ಪರಿಜನದ ಭಾಗ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನೇ ಪುರದ ಪುಣ್ಯ , ಪರಿಜನದ ಭಾಗ್ಯವೆಂದು ಉಪಮೇಯ ಉಪಮಾನಗಳೆರಡೂ ಒಂದೇ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿರುವುದರಿಂದ ಇದು ರೂಪಕಾಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ .

ಉದಾ : –

1 ) ಅವಳು ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸರಸ್ವತಿ

2 ) ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ

3 ) ಅವನು ಕಲ್ಲೆದೆಯ ಮನುಷ್ಯ

4 ) ನಮ್ಮ ಮನೆಯೇ ಮಂತ್ರಾಲಯ

5 ) ಅವಳು ಚಂದ್ರಮುಖಿ

6 ) ಅವಳು ಕಮಲಮುಖಿ

) ಉತ್ತೇಕ್ಷಾಲಂಕಾರ :

ಒಂದು ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಅಥವಾ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಬೇರೊಂದನ್ನಾಗಿ ಸಂಭಾವಿಸಿ ( ಕಲ್ಪಿಸಿ ) ವರ್ಣಿಸಿದರೆ ಉಪ್ಪೇಕ್ಷಾಲಂಕಾರ ವಾಗುವುದು

( ಹಾಗೆ ಸಂಭಾವಿಸುವಾಗ ಪದಾರ್ಥ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಸಂಭಾವಿಸುವುದರಲ್ಲಿರಬೇಕು )

ಉದಾ : – ಆ ಸೇನಾರ ದಿಂದ ಮು ಧೂಸರಮಾದುದು ನಿಜಾಂಗಮಂತೊಳೆಯಲೈಂ । ದೋಸರಿಸದೆ ಸೊಕ್ಕಂತಿರೆ ವಾಸರಕರನಪರವಾರಿನಿಧಿಯಂ ಪೊಕ್ಕಂ ॥

ಸೇನೆಯ ಕಾಲ್ತುಳಿತದಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳಿನಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಮೈಯನ್ನು ತೊಳೆದುಕೊಳ್ಳಲೋ ಎಂಬಂತೆ ಸೂರ್ಯನು ಪಶ್ಚಿಮ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು .

ಸೂರ್ಯನು ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವುದು ಸಹಜ , ಆಗ ಅವನು ಕೆಂಪಗೆ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ . ಸೇನೆಯ ಕಾಲ್ತುಳಿತದಿಂದ ಎದ್ದ ಧೂಳು ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಮುತ್ತಿ ಅವನ ಮೈ ಕೆಂಪಾಯಿತು .

ಅದನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಅವನು ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದೆ ಎಂದು ಕಲಿಸಿ ಹೇಳಿರುವುದರಿಂದ ಉತ್ತೇಕ್ಷಾಲಂಕಾರವಾಗಿದೆ .

ಉದಾ : ಆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಲು ದಿನಪನು ಉದಯಿಸಿ ಬಂದ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು ಮಾತನಾಡಲು ತೊಡಗಿದರೆ ಒಂದು ಗ್ರಂಥಾಲಯಕ್ಕೆ ಬಾಯಿ ಬಂದಂತೆ

ಗಾಂಧೀಜಿ ಸತ್ತಾಗ ದೇಶಕ್ಕೆ ದೇಶವೇ ಕಣ್ಣೀರಿಟ್ಟಿತು

ಮೈಸೂರಿನ ದಸರಾವನ್ನು ನೋಡಲು ಊರಿಗೆ ಊರೇ ಬಂದಿತ್ತು .

ಆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡಿದ ದಿನಪ ಈತನಿರದ ನಾಡಲ್ಲಿ ತನಗೆ ಏನೆಂದು ಜಾರಿದನು

) ಅರ್ಧಾಂತರ ನ್ಯಾಸಾಲಂಕಾರ :

ಸಾಮಾನ್ಯಾರ್ಥದಿಂದ ವಿಶೇಷಾರ್ಥವನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಶೇಷಾರ್ಥದಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯರ್ಥವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸಿದರೆ ಅರ್ಥಾಂತರ ನ್ಯಾಸಾಲಂಕಾರವಾಗುವುದು .

ಉದಾ : –

ಆತನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದನು .

ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪರೀಕ್ಷೆಯೊಂದು ಲೆಕ್ಕವೆ ?

ಇಲ್ಲಿ ‘ ಆತನು ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದು ಉತ್ತೀರ್ಣನಾದನು ‘ ಎನ್ನುವುದು ವಿಶೇಷಾರ್ಥದ ವಾಕ್ಯ ಅದನ್ನು ‘ ಬುದ್ಧಿವಂತರಾದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪರೀ ಕೈಯೊಂದು ಲೆಕ್ಕವೆ ? ಎನ್ನುವ ಸಾಮಾನ್ಯರ್ಥದ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಸಮರ್ಥಿಸಲಾಗಿದೆ . ಹೀಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಅರ್ಥಾಂತರ ನ್ಯಾಸಾಲಂಕಾರ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ .

ಉದಾ : – ಭಗವಂತನು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಎಂದೂ ಕೈ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ , ಆದರೆ ಭಕ್ತ ಪ್ರಹ್ಲಾದನು ಶ್ರೀಹರಿ ಕಾಪಾಡಲಿಲ್ಲವೇ ? ಶ್ರೀರಾಮನು ಸೀತಾದೇವಿಯನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಿಸಿದಾಗ ಅಗ್ನಿ ದೇವನು ಕಾಪಾಡಿದನು .

) ದೃಷ್ಟಾಂತಾಲಂಕಾರ :

ಎರಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಾಕ್ಯಗಳು ಅರ್ಥ ಸಾದೃಶ್ಯದಿಂದ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಮತ್ತೊಂದೆಂದು ತೋರಿದರೆ ದೃಷ್ಟಾಂತಾಲಂಕಾರವೆನಿಸುತ್ತದೆ . ಒಂದರ

ಉದಾ : – ಅಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಒಲೆ ಉರಿಯಿತು . ಕೆಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಬುದ್ದಿ ಬಂತು .

ಅಡಿಗೆಯಾದ ಮೇಲೆ ಒಲೆ ಉರಿದರೆ , ಹಾಳಾದ ಮೇಲೆ ಬುದ್ದಿ ಬಂದರೆ ಏನು ಉಪಯೋಗ ಎರಡೂ ವ್ಯರ್ಥವೇ . ಹೀಗೆ ಈ ಎರಡು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಥದ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಿಂಬ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ಭಾವವಿದೆ . ಆದ್ದರಿಂದ ಇದನ್ನು ದೃಷ್ಟಾಂತಾಲಂಕಾರದ ಉದಾಹರಣೆಯೆನ್ನಲಾಗಿದೆ .

ಉದಾ : –

1 ) ಮಾತು ಬೆಳ್ಳಿ ಮೌನ ಬಂಗಾರ

2 ) ಉಪ್ಪಿಗಿಂತ ರುಚಿಯಿಲ್ಲ , ತಾಯಿಗಿಂತ ಬಂಧುವಿಲ್ಲ . ಇಂದಿನ ಮಕ್ಕಳೇ ನಾಳಿನ ಪ್ರಜೆಗಳು

3 ) ಮಾತು ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಜಗಳವಿಲ್ಲ , ಊಟ ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ರೋಗವಿಲ್ಲ

4 ) ನೂಲಿನಂತೆ ಸೇರೆ ತಾಯಿಯಂತೆ ಮಗಳು

) ಶ್ಲೇಷಾಲಂಕಾರ :

ಉಪಮೇಯ ಮತ್ತು ಉಪಮಾನ ಪರವಾದ ಒಂದೇ ಬಗೆ ಯ ಶಬ್ದರೂಪದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಕೊಡುವಂತಿದ್ದರೆ ಪ್ಲೇಷಾಲಂಕಾರವೆನಿಸುತ್ತದೆ .

ಉದಾ : – ಆ ವಿವಾಹ ಮಂಟಪವು ಪುರಂದರರದಂತೆ ಸದಾರಂಧಾನ್ವಿತವಿಬುಧಮಿಳಿತವಾಗಿತ್ತು

( ಶ್ಲೇಷಾರ್ಥ : ರಂಭಾ = ಬಾಳೆ ,

ರಂಭೆಯೆಂಬ ಅಪ್ಸರೆ ;

ವಿಬುಧ = ಬ್ರಾಹ್ಮಣ , ದೇವತೆ ).

ಇಲ್ಲಿ ರಂಭಾ ಮತ್ತು ವಿಬುಧ ಶಬ್ದಗಳು ಶೇಷಾರ್ಥ ( ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥ ) ಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿ ವಿವಾಹ ಮಂಟಪ ಮತ್ತು ಅಮರಾವತಿಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಿವೆ . ಹೀಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ಲೇಷಾಲಂಕಾರವಿದೆ .

 

Related Posts

Leave a Reply

Your email address will not be published.